Gospodari neba

S ovitka:

Istorija avijacije je uzbudljiva priča o ljudskoj rado-o bezgraničnoj hrabrosti o nadljudskoj upornosti osvajača novih prostora koji su s mape zemlje brisali bele mrije nepoznatog. Usamljeni i neshvaćeni pioniri su prvu glavu te istorije ispunili čitavim nizom tragedija i tek pokojim trijumfom.

Pet je decenija prohujalo otkad se prvi Jugosloven, mladi Slovenac iz Gorice Eduard Rusijan, na lomnim krilima slabe mašine koju je sam sagradio vinuo u nebo j označio rođenje jugoslovenske avijacije.

GOSPODARI NEBA Je knjiga koja neposredno, na zanimljiv način, priča o podvizima naših ratnih avijatičara i oživljava još uvek slabo poznate, ali interesantne i dramatične stranice naše istorije.

U grandioznoj epopeji Prvog svetskog rata srpski piloti su bez imalo oklevanja prihvatili borbu protiv daleko nadmoćnijeg neprijatelja i mnogo doprineli da Vrhovna komanda izbegne totalnu katastrofu u kritičnim danima za vreme povlačenja.

Za vreme Spanskog građanskog rata u republikanskoj »Gloriozi« letelo je i nekoliko Jugoslovena. Beogradski studenti Sreten Dudić i Boško Petrović žrtvovali su svoje živote u borbama protiv Frankove avijacije. Legendarni Pilot broj 13, Slovenac Joža Križaj, koji je branio Madrid, zadivljavao je svojim podvizima sve borce interbri-gada i republikanskih jedinica i terao strah Frankovim pilotima i Musoliu kosti nijevim dobrovoljcima.

U aprilskoj tragediji 1941 godine, nad Beogradom koji nad Kumanovom i Skopljem, u ljutom okršaju nad Rovinama, u bitkama protiv nekoliko puta brojnijih Geringovih pilota, naši avijatičari dali su čitav niz dokaza o svojoj veštini, hrabrosti i patriotizmu. Njihov je otpor već prvih dana rata pokazao osvajaču da dolazi u jednu ponosnu zemlju koja se nikada neće pokoriti. Tragične pogibije kapetana Zunića i Klavore i njihovih drugova svetle u našoj novijoj istoriji neprolaznim sjajem.

Dva narodna heroja, prvi partizanski avijatičari, bivši narednik Franjo Kluz i pravnik Rudi Čajavec, dva Hrvata, na terenu na kojem su ustaška kama i puška istrebljivale srpsko stanovništvo, u danima koji su prethodili ofanzivi na Kozaru, dokazivali su da Hrvati i ustaše nisu jedno, u borbenim letovima kovali su partizansko bratstvo i jedinstvo između Hrvata i Srba. Gotovo dva meseca unosili su Kluz i Čajavec pometnju u ustaško-nemačke redove, vešto izbegavajući sva nastojanja da budu uništeni.

S proleća 1944 u Africi se rodilo novo jugoslovensko Ratno vazduhoplovstvo. Na poziv maršala Tita potkraj 1943 iz svih krajeva zemlje probijali su se partizani, koji su nekad bili avijatičari, kroz neprijateljske linije i frontove, lukavstvom i borbom, prema oslobođenom Livnu, odakle su se prebacili u Italiju i Afriku. Njima se u pilotskim školama u vrelom pesku pustinje pridružio i jedan deo pilota koji su za vreme rata leteli u savezničkim formacijama. U rekordnom vremenu završili su školovanje i poleteli na borbene zadatke za konačno oslobođenje zemlje. Uzletali su po nekoliko puta na dan, napadali u »slobodnom lovu« nemačke kolone i uporišta, organizovano razarali utvrđenja na Jadranskoj obali, otocima i kopnu, uništavali nemačke jedinice koje su se povlačile iz Grčke. Herojska pogibija Milete Protića, komandanta Prve eskadrile, koji je sa svojim pilotima napadao jednu nemačku motorizovanu kolonu u dolini Bosne sve dok nije bio oboren, tragedija Franje Kluza, smrt Ratka Jovanovića, mnogi drugi primeri nesebičnog požrtvovanja pilota sa petokrakom, moraju uzbuditi svakog čoveka.

GOSPODARI NEBA pričaju o podvizima naših ratnih pilota na način pristupačan svakom čitaocu bez obzira na profesiju i uzrast.